Odpowiedź resortu rolnictwa na wnioski WIR dot. płatności bezpośrednich


W odpowiedzi na wnioski samorządu rolniczego dotyczące płatności obszarowych (►pismo KRIR z dn. 16.04.2024 r.), MRiRW ►w piśmie z dn. 13.05.2024 r. udzieliło poniższych wyjaśnień.

"(...) Ad Wnosimy, aby przepisy dotyczące produkcji rolnej na dany rok były znane rolnikom najpóźniej do pierwszego lipca roku poprzedniego. W ubiegłorocznej kampanii panował chaos, a ostateczne rozporządzenia ukazały się tuż przed dniem składania wniosków, a rozporządzenie dotyczące dobrostanu długo po terminie.

W przypadku płatności bezpośrednich w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), podstawowe ramy prawne zostały określone w przepisach Unii Europejskiej (UE). Wszystkie państwa członkowskie UE zobowiązane są do wdrożenia przepisów UE do prawodawstwa krajowego, a także, w granicach przyznanej elastyczności - do określenia szczegółowych warunków przyznawania wsparcia. Należy jednak pamiętać, że wydanie przepisów krajowych możliwe jest dopiero, gdy znane są przepisy UE.
Od 2023 r. państwa członkowskie UE muszą mierzyć się ze znacznie większą odpowiedzialnością, ponieważ nowy system realizacji WPR bazuje w mniejszym stopniu na szczegółowych wymogach określonych w przepisach unijnych. Podejście to z jednej strony pozwala na lepsze uwzględnienie lokalnych warunków i potrzeb państw członkowskich, z drugiej jednak strony skutkuje większą liczbą krajowych regulacji/aktów prawnych. Niemniej jednak, mając na uwadze możliwe trudności związane z pierwszym rokiem przyznawania wsparcia na nowych zasadach, jeszcze w 2022 r. podjęte zostały liczne działania w celu zapewnienia rolnikom dostępu do informacji o nowych zasadach, ale też i zmianach, tak, aby umożliwić i zapewnić jak najlepsze skorzystanie z dostępnego wsparcia.
Równolegle do prac mających na celu zatwierdzenie Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (PS WPR) opracowywane były przepisy krajowe, w tym w szczególności ustawa o planie strategicznym i akty wykonawcze do ustawy. Należy również podkreślić, że każdorazowo wszystkie projekty, w tym projekty stosownych rozporządzeń (z uwzględnieniem rozporządzenia dobrostanowego), były przedmiotem konsultacji społecznych, w których uczestniczyła również Krajowa Rada Izb Rolniczych (KRIR).
Wydłużony termin na wydanie ww. rozporządzenia dobrostanowego wynikał przede wszystkim z oczekiwania na akceptację przez Komisję Europejską (KE) zmiany do PS WPR złożonej w styczniu 2023 r., która stanowiła odpowiedź na uwagi i wnioski składane przez rolników lub reprezentujące ich organizacje rolnicze.
Zgodnie bowiem z obowiązującymi regulacjami wprowadzenie zmian w zasadach przyznawania płatności wymaga uprzedniej akceptacji przez Komitet Monitorujący PS WPR 2023-2027, ale też zatwierdzenia tej zmiany przez KE. Ten proces niestety znacznie wydłuża czas wdrażania zmian.
Zmiana w zakresie realizacji ekoschematu: Dobrostan zwierząt, dotyczyła bardzo istotnych dla rolników modyfikacji, tj.:

  • zniesienia w przypadku bydła (krowy mleczne, krowy mamki i opasy) wymogu realizacji praktyki polegającej na zapewnieniu zwierzętom zwiększonej powierzchni bytowej w pomieszczeniach/budynkach jako warunku realizacji ekoschematu – Dobrostan zwierząt, 
  • dodania wariantu Dobrostan krów mamek utrzymywanych w systemie otwartym.

Zmiana została przyjęta uchwałą przez Komitet Monitorujący PS WPR w dniu 15 grudnia 2022 r., ale jej akceptacja przez KE nastąpiła dopiero w dniu 20 kwietnia 2023 roku. Podczas oczekiwania na akceptację KE procedowany był projekt rozporządzenia dobrostanowego, który poddany był konsultacjom publicznym. Wyprzedzające przygotowanie przepisów krajowych pozwoliło na podpisanie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozporządzenia dobrostanowego w dniu wydania pozytywnej decyzji KE. Tym samym wszystkie postulowane zmiany zgłaszane przez rolników lub reprezentujące ich organizacje rolnicze zostały uwzględnione w ekoschemacie: Dobrostan zwierząt, a rolnicy mogli z nich skorzystać w kampanii 2023 r.
Pragnę podkreślić, że zarówno w przypadku zmian dotyczących ekoschematu: Dobrostan zwierząt, jak i warunkowości, czy ekoschematów obszarowych - zakres wprowadzanych zmian był szeroko upowszechniany tak w formie komunikatów na stronach MRiRW, ARiMR, prezentacji na szkoleniach i na spotkaniach organizowanych przez ARiMR, CDR, jak i w materiałach informacyjnych i broszurach oraz audycjach radiowych i telewizyjnych. Tym samym rolnicy mieli zapewniony dostęp do informacji na temat zakresu zmian.

Mając na uwadze powyższe, w szczególności fakt, że zmiany elementów określonych w PS WPR wymagają akceptacji ze strony Komisji Europejskiej oraz biorąc pod uwagę bieżący monitoring procesu wdrażania i realizowania płatności bezpośrednich, w tym w ramach ekoschematów, ale też konieczność zapewnienia możliwości skutecznego, szybkiego i elastycznego reagowania na zgłaszane uwagi i postulaty dotyczące uproszeń tak ze strony rolników, jak i organizacji ich reprezentujących - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi dokłada wszelkich starań, aby rolnicy byli na bieżąco informowani o planowanych zmianach, a przepisy prawne przygotowane były i co do zasady znane, przed terminem rozpoczęcia naboru wniosków w ramach danej kampanii. Niemniej jednak jeszcze raz należy podkreślić, że konieczne jest zachowanie elastycznego podejścia i możliwość wprowadzania zmian, które są korzystne dla rolników i wychodzą naprzeciw ich oczekiwaniom.

Ad „(…) Dopłaty bezpośrednie powinny być utrzymane i corocznie waloryzowane, natomiast ekoschematy powinny być traktowane, jako nieobligatoryjne działania, dodatkowo płatne (…) wprowadzić dobrowolność obowiązkowych norm GAEC oraz dofinansowanie budżetu Wspólnej Polityki Rolnej ze źródeł przeznaczonych na politykę klimatyczną. (…) rolnik powinien jak dotąd otrzymywać wsparcie i spełniać podstawowe wymogi i normy wzajemnej zgodności, natomiast jeśli zdecyduje się na usługi klimatyczne, zaprojektowane w ramach ekoschematów, to powinien otrzymać dodatkowe płatności w ramach funduszu solidarności klimatycznej, który został zaplanowany właśnie dla realizacji celów związanych z ochroną klimatu i środowiska (…)”

Odnosząc się do postulatu dotyczącego waloryzacji płatności bezpośrednich pragnę wyjaśnić, że pula środków finansowych na ten cel określana jest na forum UE, podczas negocjacji Wieloletnich Ram Finansowych, czyli wieloletniego budżetu UE.
Ustalając zasady przyznawania płatności bezpośrednich, w tym także dobrowolnego przejściowego wsparcia krajowego, każde państwo członkowskie UE zobowiązane jest do przestrzegania ram prawnych oraz pułapów finansowych określonych w przepisach unijnych. W związku z tym Polska nie ma możliwości dowolnego zwiększania środków na ten cel. Niemniej jednak w dyskusji nad budżetem na kolejny okres Polska będzie zwracała uwagę na potrzebę zwiększenia poziomu wsparcia w ramach WPR.
Jednocześnie należy zaznaczyć, że już obecnie Polska stara się w jak największym stopniu wykorzystać dostępne narzędzia w celu zwiększenia wysokości płatności bezpośrednich, mając na uwadze generalne zalety dystrybucji pomocy w tej formie.
Jednym z takich narzędzi jest możliwość transferu środków pomiędzy filarami WPR. Od 2023 r. poziom transferu z alokacji na rozwój obszarów wiejskich na alokacje na płatności bezpośrednie został zwiększony do 30% (kwota transferu wynosi ok. 396 mln EUR rocznie). Ponadto Polska stosuje dobrowolne przejściowe wsparcie krajowe finansowane z budżetu krajowego), w formie uzupełniającej płatności podstawowej oraz płatności niezwiązanej do tytoniu.
Należy mieć również na względzie, że cele nowej WPR zorientowane są na rentowność i dochody gospodarstw rolnych, bardziej skuteczną realizację polityki w zakresie ochrony środowiska i klimatu, a także na zrównoważony rozwój obszarów wiejskich.
Polska stoi jednak na stanowisku, że finansowanie ww. polityki nie może odbywać się kosztem innych prorolniczych i prodochodowych funkcji WPR. Zarówno bowiem wdrożona od 2023 r. wzmocniona warunkowość, która obejmuje normy dobrej kultury rolnej zgodnej ochroną środowiska (ang. Good Agricultural and Environmental Condition of Land – GAEC) oraz wymogi podstawowe w zakresie zarządzania (ang. Statutory Management Requrements – SMR), jak również obowiązek przeznaczania rocznie na ekoschematy min. 25% środków koperty finansowej płatności bezpośrednich, wydają się wystarczająco zabezpieczać i zapewniać właściwą promocję praktyk rolniczych korzystnych dla środowiska, klimatu i dobrostanu zwierząt. Z tego względu Polska jest przeciwna zwiększaniu udziału płatności środowiskowych (ekoschematy) w ramach WPR kosztem innych płatności bezpośrednich.

Należy również podkreślić, że płatności bezpośrednie od lat nie podlegały waloryzacji i pomimo zwiększania budżetu przeznaczonego na ten cel - ich skuteczność jako instrumentu wsparcia dochodu, w sytuacji rosnących kosztów i coraz częstszych kryzysów - maleje. W konsekwencji może to zagrażać celom wsparcia (również środowiskowym) - wypłacane wsparcie, pokrywające coraz mniejszą część wydatków może spowodować rezygnację z ubiegania się o płatności, a tym samym rozpoczęcie produkcji bez respektowania warunków i norm obowiązujących w ramach WPR.
Jeszcze raz pragnę podkreślić, że Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi będzie zwracać uwagę na potrzebę zwiększenia poziomu wsparcia w ramach WPR, ale też konieczność zrewidowania zasad i źródeł finansowaniu celów związanych z ochronąklimatu i środowiska. 

Ad „(…) realizacja ekoschematu wymaga od rolnika poniesienia dodatkowych kosztów lub obniżenia poziomu produkcji i stanowi rodzaj usługi środowiskowej, za którą rolnik powinien mieć zapłaconą określoną stawkę”.

Jak wspomniano wyżej, wykazane w PS WPR stawki dla ekoschematów stanowią płatność za realizację dodatkowych zobowiązań, które powinny przełożyć się na dochody rolnicze poprzez zwiększenie żyzności gleby, racjonalne nawożenie, poprawę, jakości plonów, czy dobrostanu zwierząt."


 

punktator

Przydatne linki


URZĘDY I INSTYTUCJE:

INSPEKCJE:

DORADZTWO:

WIADOMOŚCI ROLNICZE:

ROLNICTWO EKOLOGICZNE i TRADYCYJNE:

WSPARCIE DLA ROLNICTWA I OBSZARÓW WIEJSKICH:

---------------------------------------------------------------------


Licznik odwiedzin: 2544802